10. rocznica śmierci Jadwigi Kołodziejskiej

4 maja 2026 r. minęła 10. rocznica śmierci Jadwigi Hildegard Kołodziejskiej (1928-2016), wybitnej bibliotekoznawczyni, uznanej badaczki bibliotek publicznych w kraju i na świecie, profesora nauk humanistycznych, nauczyciela akademickiego Uniwersytetów Warszawskiego (UW) i Wrocławskiego (UWr), wieloletniego kierownika Instytutu Książki i Czytelnictwa (IKiCz) w Bibliotece Narodowej (BN).

Urodziła się 11 września 1928 r. w miejscowości Golędzkie (pow. Kutno) w rodzinie ziemiańskiej. Jej ojciec, Stanisław Dworak, kapitan artylerii, od roku 1935 pełnił obowiązki starosty w Święcianach (obecnie Litwa). W czasie wojny rodzina zmuszona była do kilkakrotnych przeprowadzek (Święciany, Golędzkie, Mokobody pod Siedlcami, Warszawa, Bliżyn koło Skarżyska Kamiennej, Kutno).

Maturę zdała w Kutnie w 1949 r. Jesienią tegoż roku podjęła na UW studia I stopnia na kierunku filologii polskiej, na II stopniu studiowała bibliotekarstwo, ukończone w 1954 r. Jednocześnie, już od roku 1952 rozpoczęła pracę w BN, początkowo w Dziale Druków Nowych, potem w Czytelni. Gdy w 1954 r., w strukturze organizacyjnej BN pojawiła się nowa agenda – IKiCz – J. Kołodziejska była jedną z pierwszych osób tam zatrudnionych. Szybko awansowała na stanowiska kierownicze: w 1957 r. – Sekcji Badawczej w Zakładzie Metodyczno-Instrukcyjnym, w 1958 r. – Zakładu Czytelnictwa, a w roku 1968 – IKiCz-u. Zarządzając tym instytutem przez 32 lata, do roku 2000, stworzyła unikatowy w kraju ośrodek naukowo-badawczy pełniący zadania centralne i koordynacyjne w zakresie analizy czytelnictwa, funkcji bibliotek publicznych w społeczeństwie oraz kultury literackiej w Polsce. Zgromadziła zespół pracowników stanowiących elitę wśród bibliotekarzy, nie tylko polskich. Na emeryturę odeszła formalnie w 2001 r., ale nadal pełniła rolę doradcy dyrektora BN. Z BN rozstała się w roku 2013.

W roku 1967 przedstawiła dysertację Publiczne biblioteki samorządowe w okresie międzywojennym (wyd. w 1967 r.) i uzyskała na UWr stopień doktora nauk humanistycznych. Habilitowała się w roku 1974 na podstawie rozprawy Społeczna funkcja biblioteki publicznej (wyd. w 1976 r.). Tytuł profesora nauk humanistycznych otrzymała w roku 1986.

Od roku 1968 zajęła się dodatkowo pracą dydaktyczną prowadząc wykłady, seminaria dla studentów i doktorantów Instytutu Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UW (1968-1978, 1982-1983, 2000-2006) oraz na UWr (1979-1982) i w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie (1976). Wypromowała 50 magistrów i 3 doktorów.

Jest autorką ponad 700 publikacji, w tym kilkunastu książek, licznych artykułów, felietonów, wywiadów i wypowiedzi, recenzji, także z dzieł literatury pięknej, historycznej, zamieszczonych w 90 czasopismach krajowych i zagranicznych. Redagowała prace zbiorowe.

Była osobą znaną w środowisku bibliotekarskim. W roku 1958 wstąpiła do Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich (SBP). W latach 1966-1969 została Sekretarzem Generalnym SBP, w kolejnych, 1969-1976, jako członek Prezydium Zarządu Głównego SBP nadzorowała referat spraw międzynarodowych. Powierzono jej prowadzenie czasopisma „Bibliotekarz”; w roku 1967 została zastępcą redaktora, a w okresie 1968-1983 pełniła funkcję redaktora naczelnego. Decydowała o zawartości miesięcznika i dbała o wysoki poziom merytoryczny drukowanych tam tekstów. Zapisała się w historii SBP także m.in. współorganizując VI Zjazd Bibliotekarzy Polskich w roku 1969, a zwłaszcza swoją bezkompromisową postawą wyrażaną podczas Krajowego Zjazdu delegatów SBP w roku 1981. Dwa lata później, w 1983 r., gdy wyraziła sprzeciw wobec przystąpienia SBP do Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego, wspierającego władze komunistyczne – pozbawiono ją stanowiska redaktora „Bibliotekarza”.

Należała do bibliotekarzy polskich bardzo cenionych za granicą. Reprezentowała nasz kraj na wielu międzynarodowych konferencjach i sesjach organizowanych głównie przez International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). W latach 1972-1975 pełniła funkcję sekretarza Komisji Teorii i Badań Bibliotekoznawczych działającej w ramach IFLA, w latach następnych 1975-1977 jej przewodniczyła.

Dużym osiągnięciem zawodowym i wizerunkowym J. Kołodziejskiej okazało się również założone przez nią w roku 1992 Polskie Towarzystwo Czytelnicze, które prowadziła przez 10 lat. Twierdziła, że biblioteka publiczna, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach, jest nie tylko wypożyczalnią książek, ale może i powinna stanowić aktywną, otwartą instytucję kultury, która przyciągnie społeczność regionalną różnorodną ofertą. Organizowała coroczne Fora Czytelnicze, gromadząc lokalnych działaczy, osoby zainteresowane kulturą, literaturą, publicystyką. Proponowała spotkania z ciekawymi ludźmi, promowała miejscowych artystów, pisarzy i poetów, wywoływała dyskusje na temat istotnych problemów bibliotek publicznych. Materiały z owych spotkań są także opublikowane.

Została odznaczona m.in.: Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, Nagrodą im. Heleny Radlińskiej I stopnia, medalem Zasłużony dla Kultury – Gloria Artis, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W roku 2001, SBP przyznało J. Kołodziejskiej godność Członka Honorowego.

Zmarła po ciężkiej chorobie 4 maja 2016 r. Spoczęła na warszawskim Cmentarzu Stare Powązki, obok syna Rafała, alpinisty, który zginął tragicznie w roku 1978 (kwatera 130, rząd 4, grób 2).

H. M.

Zob. też: