27 maja 2026 roku odbył się wykład online Krzysztofa Wienieckiego pt. „Architektura dezinformacji w środowisku cyfrowym: studium przypadku regionu bałtyckiego i rola instytucji publicznych”, zorganizowany przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich w ramach projektu „Cyfrowy ekosystem nauki – komunikacja w transferze wiedzy”.
Spotkanie poświęcone było jednemu z najważniejszych wyzwań współczesnego społeczeństwa informacyjnego – dezinformacji oraz sposobom budowania odporności informacyjnej obywateli i instytucji.
W pierwszej części wykładu prelegent uporządkował podstawowe pojęcia związane z dezinformacją, zwracając uwagę na fakt, że informacja stała się dziś nie tylko zasobem, ale również narzędziem wpływu społecznego, politycznego i ekonomicznego. Omówione zostały zarówno klasyczne definicje dezinformacji, jak i współczesne ujęcia wykorzystywane przez instytucje międzynarodowe, takie jak Unia Europejska, NATO czy krajowe podmioty odpowiedzialne za cyberbezpieczeństwo i bezpieczeństwo informacyjne.
Szczególną uwagę poświęcono wielowymiarowemu charakterowi dezinformacji. Zjawisko zostało przedstawione w perspektywie medialnej, politycznej, ekonomicznej, naukowej, wojskowej, dyplomatycznej, cybernetycznej oraz psychologicznej. Prelegent wskazał, że współczesne kampanie dezinformacyjne wykorzystują potencjał internetu i mediów społecznościowych do szybkiego rozpowszechniania zmanipulowanych treści, bazując m.in. na selektywnym doborze informacji, fragmentaryzacji przekazu, przemilczaniu faktów czy mieszaniu informacji prawdziwych z fałszywymi.
Istotnym elementem wystąpienia była prezentacja wyników badań własnych dotyczących architektury dezinformacji w regionie Morza Bałtyckiego. Analiza 363 przypadków zgromadzonych w bazie EUvsDisinfo pozwoliła na identyfikację najczęściej wykorzystywanych narracji dezinformacyjnych, związanych m.in. z tematyką militarno-geopolityczną, rewizjonizmem historycznym, podważaniem suwerenności państw oraz rozpowszechnianiem teorii spiskowych. Szczególne miejsce w analizowanych przekazach zajmowała Polska jako ważny element przestrzeni informacyjnej Europy Środkowo-Wschodniej.
W dalszej części wykładu omówiona została rola instytucji publicznych w przeciwdziałaniu dezinformacji. Na przykładzie badań dotyczących komunikacji Miejskiej Biblioteki Publicznej we Włocławku podczas pandemii COVID-19 oraz po wybuchu wojny w Ukrainie pokazano, że biblioteki mogą pełnić funkcję lokalnych centrów stabilizacji informacyjnej, wspierać mieszkańców w dostępie do rzetelnych informacji oraz wzmacniać odporność społeczną w sytuacjach kryzysowych.
Uczestnicy poznali również wybrane narzędzia służące analizie i identyfikowaniu dezinformacji, w tym archiwa internetowe, systemy monitorowania treści, rozwiązania wspierające weryfikację źródeł oraz bazy danych pozwalające śledzić i analizować rozpowszechniane narracje dezinformacyjne.
Spotkanie zostało bardzo wysoko ocenione przez uczestników. W ankiecie ewaluacyjnej 92% respondentów określiło wykład jako doskonały, a pozostałe 8% jako dobry. Dodatkowo przeprowadzono krótkie badanie dotyczące doświadczeń związanych z dezinformacją. Wyniki pokazały wysoki poziom świadomości zagrożeń informacyjnych – niemal 69% respondentów uznało dezinformację za realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i społeczeństwa, a podobny odsetek wskazał na trudności, jakie przeciętny użytkownik internetu napotyka przy rozpoznawaniu fałszywych lub zmanipulowanych treści.
Wykład Krzysztofa Wienieckiego pokazał dezinformację nie jako zbiór pojedynczych fałszywych komunikatów, lecz jako złożony system oddziaływania funkcjonujący na styku technologii, polityki, mediów i emocji społecznych. Jednocześnie wystąpienie podkreśliło znaczenie bibliotek i instytucji kultury jako podmiotów wspierających rozwój kompetencji informacyjnych, krytycznego myślenia oraz odporności społecznej w obliczu współczesnych wyzwań informacyjnych.